21 april 2015 Marco Kolanus

RGB, CMYK en Pantone. Huh? Ik wil gewoon dezelfde kleuren!

Je hebt drukwerk besteld en na ontvangst zie je dat dit enorm in kleur verschilt met wat je op je beeldscherm hebt staan – en dus voor ogen had. Je belt de drukker. Die overdondert je vervolgens met termen als RGB, CMYK en PMS. Je veegt teleurgesteld en ten einde raad de drukker van je smartphone. Ja hoor, dit kan ik op mijn – al overvolle – to-do-list zetten: ‘oplossen kleurverschil in drukwerk’. Hoe ga ik dit oplossen?! Maar wacht, geen zorgen! In dit artikel leg ik je uit hoe dit kleurverschil wordt veroorzaakt en hoe je hiermee om kunt gaan.

Om maar met de deur in huis te vallen, de kleuren op je beeldscherm en de kleuren op het drukwerk kun je niet met elkaar vergelijken. Een beeldscherm en simpel papier bestaan in de basis uit heel andere componenten. Dit maakt dat er verschillende kleursystemen nodig zijn voor afbeeldingen op je beeldscherm en voor op papier. En daar komen de termen RGB, CMYK en PMS (Pantone) om de hoek kijken, de kleursystemen dus.

RGB-licht RGB
De meest bekende variant is RGB, wat staat voor Red, Green en Blue. Ook wel lichtkleuren of additieve kleuren genoemd. De term lichtkleuren maakt een hoop duidelijk. Dit kleurensysteem wordt namelijk gebruikt voor beeldschermen: van beeldschermen van tv’s en computers, tot van tablets en telefoons. Een uitgeschakeld scherm is zwart. Om in technische termen te blijven: kleurloos. Door er licht aan toe te voegen ontstaat kleur en dus zichtbaar beeld. De kleuren die ontstaan, bestaan uit de kleuren rood, groen en blauw. Herinner je je de kleuren nog die je zag in het beeldscherm van je oude beeldbuis wanneer je er te dichtbij stond? Juist ja! Die kleuren.

Deze kleuren zijn terug te refereren naar de zon. Niet alle lichtstralen van de zon zijn zichtbaar voor het menselijk oog, neem bijvoorbeeld ultraviolet. De lichtstralen die wel zichtbaar zijn voor het menselijk oog, kun je alleen zien in onder andere de regenboog. De kleuren van deze lichtstralen zijn in te delen in drie (primaire) kleuren: rood, groen en blauw. Deze drie kleuren gemengd vormen secundaire kleuren, zoals in de afbeelding ‘RGB (licht)’ zichtbaar is. Ik hoor je al denken: hoe wordt wit dan zichtbaar op mijn beeldscherm? Dat ligt makkelijker dan gedacht. De drie kleuren samen vormen namelijk wit licht.

Deze kleuren op beeldschermen van apparaten verschillen niet alleen met de kleuren van drukwerk. Een RGB-kleur kan op verschillende schermen ook anders overkomen. Dit heeft te maken met bijvoorbeeld de instellingen van je apparaat, verschillen in merken en zelfCMYKs in modellen.

CMYK-pigment
CMYK staat voor Cyaan, Magenta, Yellow en Key. CMYK is een kleurensysteem dat bestaat uit een optische menging door middel van inkt: pigment. Dit laatste maakt dat CMYK veel geschikter is om drukwerk in op te laten maken. Klinkt best logisch toch? De kleuren worden op papier gelegd en nemen als het ware het reflecterende licht van het papier weg. Dit noemen we substractie. In tegenstelling tot beeldschermen waar licht aan toe wordt gevoegd, wordt er op papier juist licht afgetrokken door de inkt. Als we alleen de kleuren cyaan, magenta en yellow op het papier zouden mengen, zou het witte oppervlak van het papier niet helemaal geabsorbeerd worden en hierdoor nooit helemaal zwart kunnen worden. In plaats daarvan ontstaat er een donkerbruine kleur. Om dit te voorkomen is bij dit kleurensysteem de kleur zwart toegevoegd. De K in de afkorting CMYK staat voor Key. Dit is de ‘’sleutel’’-kleur naar zwart.

En nu?
Het kan voorkomen dat het bestelde drukwerk er anders uitziet dan het hoort te zijn. Dit komt doordat het kleurbereik in RGB simpelweg veel groter is. Zorg er daarom voor dat je voor beeldmateriaal dat zichtbaar is op beeldschermen, RGB-bestanden gebruikt. Zorg er bij drukwerk voor dat je CMYK-bestanden gebruikt of naar de drukker stuurt. Heb je deze bestanden nou niet? Vraag deze dan aan bij je ontwerper. Het is namelijk erg moeilijk om wat zichtbaar is in RGB, overeen te laten komen in CMYK. Zo is RGB in de praktijk altijd een stuk lichter en zal felgroen in RGB, in CMYK eerder mosgroen worden. Een expert weet precies hoe hij/zij daarmee om moet gaan bij het omzetten van een bestand.

De productie en afwerking van het drukwerk kunnen ook nog wat verschillen veroorzaken. Denk aan verschillen in machines, papiersoorten en inkt, met elk weer eigen eigenschappen in structuur, samenstelling en ga zo maar door. Hierdoor kan drukwerk net iets afwijken bij de ene of de andere drukker. Veel verschil zal dit vaak niet uitmaken.

Pantone (PMS)
Naast CMYK-kleuren voor drukwerk bestaan er ook PMS-(Pantone Matching System)kleuren. PMS is een kleurensysteem om kleurreferentie mee te definiëren door middel van unieke nummers. In plaats van optische menging, zoals bij CMYK het geval is, is Pantone gebaseerd op een meng-”recept”. Zeg maar ‘mengen in een pot vóór het drukken’. Ideaal voor drukwerk dus. Er zijn ruim 1000 unieke kleuren – verfpotjes –  gedefinieerd die overal ter wereld exact hetzelfde zijn. Je kunt deze vinden in een Pantone kleurenwaaier. Zo kun je ook makkelijk controleren of bij het drukwerk de juiste kleur wel is gebruikt. Hou bij het kiezen van een PMS-kleur trouwens wel rekening met het materiaal (substraat) waarop je wilt gaan drukken. Een kleur ziet er namelijk anders uit op verschillende papier- en materiaalsoorten. En kleurverschil, dat wil je nou juist niet. De letters in de PMS-codes staan voor deze substraten. Zo staat ‘M’ bijvoorbeeld voor mat papier.

Deze exacte verfpotjes maken dat deze kleuren geschikt zijn voor huisstijlen en logo’s. De kleuren van je logo en huisstijl wil je immers wel enigszins gelijk hebben. Een Pantone kleur kan zelfs toegevoegd worden aan een ontwerp in CMYK als een vijfde kleur. De Pantone kleur wordt dan gebruikt als zogenaamde ‘’steunkleur’’. Het drukwerk wordt hierdoor wel duurder, omdat er een extra drukgang nodig is.

Het probleem van het kleurverschil ligt dus grotendeels niet bij de drukker. Behalve dat een drukker invloed heeft op het resultaat door het materiaalgebruik en de methode van productie ligt het probleem vaak een stap eerder, bij het designen van het beeldmateriaal en bij het kiezen van het kleurensysteem. Gebruik daarom voor afbeeldingen voor op een beeldscherm altijd de RGB- variant. Gebruik voor drukwerk de CMYK-variant. Of de PMS-variant voor exacte kleuren.

Heb je nog vragen? Stel ze hieronder of bel naar +31 (0)180 – 44 22 99 en vraag naar Marco. Ik zal je vraag persoonlijk beantwoorden.

About the Author

Marco Kolanus Outstanding about Marco? He comes to work on his fast bike every day, no matter the weather forecasts. Oh, and at company outings, he has never been seen at pictures… he makes them.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

A creative network for better and more sales